NGA Early Golf W e b m u s e u m
     
1200-1450 | 1450-1700 | 1700-1885 | 1885-heden
   
     
Archieven van Steven J.H. van Hengel
   
     

Collecties van Stichting NGA Early Golf

excl. mediatheek

     
     
     
   
Index: Klik hier voor een snelle koppeling    
     
Colf- en kolfballen (+ malie en crosse)    
Colf- en kolfstokken (+ malie en crosse)    
Colf- en kolfobjecten    
Golfballen    
Golf clubs    
Prenten en schilderijen    
     

 

   
Colf- en kolfballen (+ malie en crosse)  
Bal, iepenhout   Diameter: 5 cm. 85 gram geconserveerd gewicht; oorspronkelijk gewicht ca 40 gram.
De bal is gevonden bij de sloop van de voormalige bakkerij aan de noordzijde van de Jodenbreestraat bij de brug over de Oude Schans te Amsterdam in 1969. De bal moet tijdens het spelen (toen voor de stadspoort) verloren zijn gegaan in de bouwput van de in aanbouw zijnde bakkerij. Deze is gebouwd in 1589 en 1590. Hij is met een heipaal mee de grond ingegaan. Toen deze paal tijdens de sloop werd getrokken kwam hij weer tevoorschijn.
De bal is na het vinden geconserveerd met bijenwas, waardoor zijn gewicht aanzienlijk is toegenomen.
Literatuur:
- S.J.H. van Hengel, Early Golf, 1974, p. 10.
- S.J.H. van Hengel, Vroeg Golf en zijn Ontwikkeling, 1972, p. 8.
- Catalogus 'Colf-Kolf-Golf', 1982, p. 87.
- S.J.H. van Hengel, Early Golf, 1982, 1985 en 1990, p. 54.
Kaatsballen (verzameling)   De bal vervaardigd door Jurjen Leicht heeft een rond stempel met: 'Jurjen Leicht, Franeker'.
De ballen gemaakt door L.S. (Bertus) Boersma zijn door Steven van Hengel gemerkt met een 'B'.
De ballen van Pieter de Groot zijn te herkennen aan de wat onregelmatige naden, aangezien hij de enige is die ze met de hand naait.
Deze ballen werden in deze vorm reeds in de 14e-17e eeuw gemaakt volgens de verschillende koperen mallen in de verzameling en toen zowel voor kaatsen als voor colven gebruikt.
Ballenmakersgereedschap (hamer, vorm, priem)   Modellen. Deze zijn ontleend aan het gereedschap waar eeuwenlang te Goirle ballen mee zijn gemaakt. De priem diende voor het in de bal 'frutten' van de vulling. De hamer en de vorm om hem, eenmaal gevuld, goed rond te krijgen.
Tot het gereedschap behoorde verder nog een naald en pikdraad.
Koperen mallen voor het vervaardigen van leren ballen   Voor zover deze mallen initialen dragen zijn zij afkomstig van de kaatsballenmakers:
J.L. - Jurjen Leicht, Franeker.
I.D.H. - Izak de Haan, Peins.
P.D.G. - Pieter de Groot, Amsterdam.
L.S. (Bertus) Boersma te Marssum werkt met dezelfde mallen als Jurjen Leicht deed; minus het 'lipje'.
De ongemerkte mallen zijn gemaakt naar ballen zoals deze op 17e eeuwse schilderijen te zien zijn.
Literatuur:
- Catalogus 'Colf-Kolf-Golf', 1982.
- S.J.H. van Hengel, Early Golf, 1982, 1985 en 1990, p. 55.
Soules, ballen voor crossage   Vam 'saule' (wilgenhout). De ballen worden van wilgenhout of populierenhout gedraaid. In een aantal gevallen wordt het hout samengeperst tot de helft van de oorspronkelijke dikte, waardoor het hout elastisch wordt in de persrichting. Deze is soms door beschildering op de ballen aangegeven. Het proces is eeuwen geleden door de mijnwerkers uit de Borinage ontdekt aan de hand van samengeperste mijnstutten.
Naast de soule bestond ook de kleinere 'buis' van palmhout (buxus-palmhout) die tegenwoordig vaak wordt vervangen door een uit nylon gedraaide bal.
Ballen afkomstig van Willy Dufrasnes, Quevaucamps, Hainaut.
· 2 soules van ongeperst populierenhout (73 gram) en wilgenhout (71 gram).
· 4 soules van geperst wilgenhout (112, 95, 77 en 64 gram).
· 2 buis van ongeperst palmhout (64 en 42 gram).
· 1 gelamineerde nylon bal (53 gram).
· 1 massieve nylon bal (51 gram).
     
     
jump to index    
jump to top    
     
Colf- en kolfobjecten  
Arnoldus van Geffen (1700-1769)   Miniatuurkolfbaan met twee spelers en een pijprokende toeschouwer.
Zilver. Bodemplaat: 3,2 x 9,1 cm. Gewicht: 47 gram.
Amsterdams keur met jaarletter, meesterteken.
Makkumer plaat, ca 1790   Aardewerk. 54 x 45 cm.
Colfspelers op het ijs naar een gravure van J. Aliamet (zie aldaar).
Literatuur:
- Catalogus 'Colf-Kolf-Golf', 1982, p. 29.
- S.J.H. van Hengel, Early Golf 1982, 1985 en 1990, p. 47.
Kolfprijs, medaille, 19e eeuws   Lauwerkrans, waarop een achtpuntige ster, waarop een kolfpaal, twee gekruiste klieken en twee ballen.
Tin. Diameter: 5,3 cm. Gewicht: 27 gram. Geen merken.
Twee illuminatieglazen   Deze glazen zijn vervaardigd door mevrouw M.W. Molenaar-Karstens te Zandvoort.
1. Naar een schilderij van Adriaen van de Velde uit 1668, in de National Gallery te Londen.
2. Naar een schilderij van Aert van der Neer, in het Rijksmuseum te Amsterdam.
Tentoonstellingen:
- Winter in Holland, Museum de Lakenhal te Leiden, 1982/1983.
Porseleinen kop en schotel, Royal Worcester   Het ontwerp dateert van omstreeks 1970.
Porseleinen kop en schotel, Limoges   Ontwerp van Madame Nicole Bernardaud-Desjardin, 1979.
Drie zilveren zoutvaten   Frans fabrikaat, naar het model van gutta-percha ballen. 1979.
     
     
jump to index    
jump to top    
     
Colf- en kolfstokken (+ malie en crosse)  
Twee kolfklieken   1. IJzeren slof indertijd gebroken en gesoldeerd met koper. Vroeg 19e eeuws.
2. Koperen slof. Sterk versleten zool. 19e eeuws.
16e/17e eeuwse colfstok (ijzer)   Replica. Deze stok is gemaakt naar voorbeelden op 16e en 17e eeuwse schilderijen. De steel is van essenhout.
Drie 17e eeuwse colfstokken (lood)   Replica's. Gemaakt naar voorstellingen op 16e en 17e eeuwse schilderijen. De slof is gegoten uit lood naar het model van de slof in het Amsterdamsch Historisch Museum, Inv.Nr. MW4-8. De stelen zijn van hazelaarhout.
Tentoonstellingen:
· 1982 - Colf-Kolf-Golf
· 1982/83 - 'Winter in Holland', Museum de Lakenhal, Leiden
Maillet, crosse   Beukenhouten stok met bijbehorende wilgenhouten bal (134 gram) waarmee op Aswoensdag in de dorpen tussen Tournai en Mons in de straten van de ene kroeg naar de andere wordt ge'crosse'd. De kroegbazen zetten dan een biervaatje buiten bij wijze van 'but'. In deze partij mag de bal bij de afslag op het omgekeerde dopje van een bierfles worden gezet. In de maillets mag geen ijzer worden verwerkt (met het oog op de vechtpartijen die na het nodige drankgebruik geregeld voorkomen). Maillet en 'Soule' zijn afkomstig uit Quevaucamps (Hainaut). 1983.
Crosse   1. Crosse met een gietijzeren kop en een (gerepareerde) essen steel, afkomstig van Willy Dufrasnes, Quevaucamps, Henegouwen;
2. Crosse met een gelaste stalen kop met koker voor de essen steel, grip van gespleten oude transportriemen, afkomstig van Willy Dufrasnes, Quevaucamps, Henegouwen;
3. Idem, replica gemaakt door J. Jacobs Sr, smid te Zandvoort in 1981.
Maliekolf   Replica. Gemaakt naar 17e eeuwse voorbeelden. De steel van deze kolf komt tot de heup. Er waren er ook waarvan de steel langer was, tot de schouder.
Tentoonstelling:
Colf-Kolf-Golf, 1982
Twee colfsloffen, 14e of 15e eeuw   1. Voor rechtshandigen. Lengte 9 cm. Gewicht 535 gram. Geen merken.
2. Voor rechtshandigen. Lengte 9,4 cm. Gewicht 605 gram. Geen merken.
In 1981 opgegraven door de heer A.H. Balm te Zandvoort uit de voormalige gracht van het huis Groot Bentveld. In beide koppen zijn ijzeren pennen gegoten die gediend hebben voor de verbinding tussen steel en slof.
Literatuur:
· S.J.H. van Hengel, Early Golf 1982, 1985 en 1990, p. 52.
Drie colfsloffen, 15e en 16e eeuw   1. Voor rechtshandigen. Lengte 7 cm. Gewicht 195 gram. Geen merken.
2. Voor rechtshandigen. Lengte 7,2 cm. Gewicht 165 gram. Klimmende leeuw sinister 6x op slagvlak, 6x langs rand achterzijde.
3. Voor rechtshandigen. Lengte 8,3 cm. Gewicht 195 gram. Klimmende leeuw sinister op de achterzijde.
In 1979 door de heer L.C. Hopstaken opgegraven langs de Oosterschelde in het voormalige Nieuwlande (overspoeld in 1421, verlaten in 1530)0 in het verdronken land van Zuid-Beveland tussen Yerseke en Bergen op Zoom.
Vier colfsloffen (replica's), lood en tin, tussen 1565 en 1650   1. Voor rechtshandigen. Lengte 10,4 cm. Geen merken. Vindplaats: Houtgracht Amsterdam. Inv. MW4-8.
2. Voor rechtshandigen. Lengte 8,1 cm. Geen merken. Vindplaats: Weesperplein, Amsterdam. Inv. MWp1-24.
3. Voor rechtshandigen. Lengte 6,1 cm. Geen merken. Vindplaats: Leprozengracht, Amsterdam. Inv. MH-65.
4. Voor linkshandigen. Lengte 7,4 cm. Geen merken. Vindplaats: Weesperplein, Amsterdam. Inv. MWp1-33.
1, 2 en 3 zijn respectievelijk een mannenmaat, een jongensmaat en een kindermaat. De originelen zijn bij het Amsterdams Historisch Museum te Amsterdam. Zij zijn tussen 1972 en 1978 opgegraven bij de bouw van de Oostlijn van de metro te Amsterdam.
Literatuur:
· J. Baart c.s., Opgravingen in Amsterdam; p. 457.
· Catalogus 'Keur van Tin'; p. 242 en 243.
· Catalogus 'Colf-Kolf-Golf', 1982. p. 85.
· S.J.H. van Hengel, Early Golf 1982, 1985 en 1990; p. 52.
Twee koppen van een crosse   Gietijzeren koppen van een crosse, beide afkomstig van Willy Dufrasnes te Quevaucamps, Henegouwen.
     
     
jump to index    
jump to top    
     
Golfballen  
Haskell ballen   - Clent. Diameter: 4,5 cm (1.8½ "). Gewicht: 65 gram (2.3 oz.).
- Silver King (Bramble). Diameter: 3,6 cm (1.6 "). Gewicht: 44 gram (1.55 oz.).
Silvertown Co., London. Ca. 1912.
C.J. Twisk kreeg de Clent omstreeks 1920 op de oude Kennemer Golf Club te Santpoort van een speler en schonk hem aan Steven van Hengel op zijn 80ste verjaardag: 16 juni 1983.
N.B.:
1 ounce = 28.349523 gram
Gutta-percha ballen   - The Ocobo 27½ (dwt). Diameter: 3,8 cm (1.6 "). Gewicht: 39 gram (1 3/8 oz.). J.B. Halley, London.
- The Acme (vóór 1914). Diameter 3,8 cm (1.6 "). Gewicht: 39,5 gram (1 3/8 oz).
- Model naar een vorm van L. Auchterlonie, St. Andrews. Diameter: 3,8 cm ( 1.6 ").
De Ocobo werd gevonden door Wim van Dijk, toen caddie, op de baan van de Doornsche Golf Club aan het begin van de 20e eeuw.
The Acme is afkomstig van de oude baan van de Kennemer Golf Club te Santpoort en zal daar tussen 1910 en 1912 gebruikt zijn.
N.B.:
1 oz. = 20 dwt = 28.349523 gram
1 dwt = 1,41745 gram
     
     
jump to index    
jump to top    
     
Golf clubs  
Alex Anderson, Anstruther Fife   Iron. Van een shaft voorzien en verkocht door James Braid, Walton Heath nr. Epsom. Ca. 1915?
D. Anderson & Sons, St. Andrews   Diamond Niblick, verkocht door Pritchard & Co., Penang
Anderson, Anderson & Anderson Ltd., London   ? - Accurate Putter, verkocht door D. Brown, Cork
Alexander Aitken (1865-1944), Edinburgh/Gullane   Niblick. Kop gemerkt: 'Alex. Aitken Maker Gullane'. Aitken was van 1892 af werkzaam te Gullane.
David (1865-?) & William (1873-1963) Auchterlonie, St. Andrews  

De beide broers waren vanaf 1894 werkzaam als clubmakers.
Spoon. Kop gemwerkt: 'Auchterlonie D & W, St. Andrews Scotland'. Blackthorn shaft gemerkt 'Auchterlonie St Andrews'
De zaak is later voortgezet door Lawrence, zoon van William. Deze laatste restaureerde de Jigger van T. Stewart in 1973 door er een nieuwe shaft in te zetten, gemerkt: 'restored by Laurie Auchterlonie'.

Benetfink & Co. Ltd, Cheapside, London E.C.   Iron. Kop gemerkt: 'Benetfinks, London, Special Forged'.
Zij verkochten onder andere stokken van Forgan, Taylor, Forrester, Mill, Scott en Slazenger (New York)
Cann & Taylor, Winchester & Richmond   Mashie - 'L Rustless Mashie - 5' (FLI WEEL)
Cochrane's Ltd, Edinburgh   Walter Hagen spoon
Op de zoolplaat: Genuine Walter Hagen Model - Sole Makers Cochrane's Ltd. Verkocht door Robinson & Co., Singapore (zie de shaft)
Robert Condie (1863-1923), St. Andrews   Putter. Van een shaft voorzien en verkocht door Tom Morris.
Thomas Dunn (1849-1902), Musselburgh/Bournemouth   Van 1894 tot 1902 was hij met zijn zoon Seymour (1882-?) gevestigd te Bournemouth, waar hij in 1894 ook de baan had ontworpen.
Track Iron. Kop gemerkt: 'T. Dunn & Son Bournemouth'
J.E. Edwards, Thames Ditton   Iron. Kop waarschijnlijk niet door hem gemaakt. Gemerkt: 'J.E. Edwards Special Thames Ditton G.C.'
W. Fletcher   Driver. Kop gemerkt: 'W. Fletcher Special'. Shaft gemerkt: 'W. Fletcher Special'. Torquay G.C.
R. Forgan & Son, St. Andrews   Robert Forgan (1824-1900) nam in 1881 zijn zoon Thomas Berwick Forgan (1853-1906) in zijn firma op. De firma werd later voortgezet door de kleinzoon Peter Lawrence Forgan (1885-1942). In 1863 werden zij hofleveranciers van de Prince of Wales en voerden bij hun merk van toen af de 'Prince of Wales feathers'. Toen deze in 1901 de troon besteeg werden de veren vervangen door een kroon.
Driver. Kop gemerkt: 'R. Forgan St. Andrews' en 'Onderlinge Hulp Batavia' (een inkoopcombinatie in Nederlands Indië). Shaft gemerkt: 'R. Forgan & Son St. Andrews Selected'.
Brassie. Kop gemerkt: 'Forgan + kroon'. Shaft gemerkt: 'Forgan St. Andrews' en 'importé d'Angleterre'.
Mid-Iron. Kop gemerkt: 'Scotia - R. Forgan & Son Ltd St. Andrews - Made in St. Andrews'. Shaft ingekort tot kinderstok.
IJzer 8. Kop gemerkt: 'Forgan St. Andrews - Gold Medal'. Stalen shaft. De kop is kennelijk door een ander gemaakt. Merk: drie kroontjes, vlag in hole en PCGd'.

Jean-Louis Gassiat (1883-?), Biarritz/Chantilly

  Putter (Le Grand Piano). Kop gemerkt: 'Jean L. Gassiat'. Putter. Idem.
Op 15 november 1983 gegeven aan Rennie van der Graaf.
William Gibson (1868-1921), Kinghorn, Fifeshire/Edinburgh   Genii Wee Mashie. Kop gemerkt: 'The Genii Wee Mashier + ster + H. Logan's'+ Paten No. 22170'. Voorts: 'J.W. Bannister, Freshwater, I(sle) o(f) W(ight)'. Deze laatste heeft de shaft aan de kop gezet.
Mid Iron (F.G. Smith's Model-anti shank-with a wry neck). Kop gemerkt: 'Ster-Special + Smith's Model' en voorts: 'Army & Navy C.B.L. 'Hollfast' London'.
Putter. Kop gemerkt: 'Ster en R.G. Wilson Maker (false) Berkhamsted'.
Mashie. Star 'A' Maxwell. Verkocht door Robinson & Co, Singapore.
Golf Products Inc., San Diego, U.S.A.   Basakwerd Putter. Omstreeks 1980 ontworpen door Jim Flood, president van deze maatschappij.
Zie ook: Time Magazine, Jan 31th 1983
James Gourlay Sr., Carnoustie   Niblick. Kop gemerkt: 'Maan + ster - James Gourlay Carnoustie'.
Hendry & Bishop, Edinburgh & Leith   Mashie. 'Cardinal' mashie, verkocht door H. Lambert, Haagsche G.C., The Hague
A.J. Ife (1870-1927)   Geboren op Hayling Island bij Porthmouth. Hij werd professional van de Rye Golf Club en in 1904 van de Haagsche Golf Club. Hij was daarmee de eerste professional in Nederland. Tot zijn overlijden in 1927 is hij professional van de Haagsche gebleven. Hij smeedde tot ca 1918 de koppen van zijn ijzers zelf. Met de Park's van Musselburgh is hij de enige die dit ooit heeft gedaan en gekund.
Niblick. De kop van deze Niblick is afkomstig uit de fabriek van Robert Winton in East Acton bij Londen (zie merk 'ruit' en 7 en het stempel 'Made in London England'). Merk 'A.J. Ife The Hague Holland' ca 1925
Putter. Gemerkt: 'Wry Neck Putter - A.J. Ife Maker - Special - Warranted Hand Forged. Hoewel hier op staat 'Maker' is de kop gemaakt door A.G. Spalding & Bros, Putney, London (aambeeld) en wel vóór 1911. Ife had toen kennelijk nog niet het stempel dat hij later gebruikte.
Driver. Deze driver is gemerkt: 'A.J. Ife Maker' en dateert uit dezelfde tijd als de Putter, nl. ca 1910
H.W.L. King   'Les' King was afkomstig uit Zuid-Engeland. Hij werd in 1928 professional van de Kennemer Golf & Country Club te Zandvoort vanuit Camberley, Surrey, en is dat tot 1947 gebleven toen hij terugkeerde naar Engeland. Spoon. Gezien het stempel waarschijnlijk uit zijn vroege dagen in Zandvoort.
James McEwan (1747-1800), Bruntsfield   Play Club (replica). Deze replica is gemaakt naar een stok van omstreeks 1780 door E. Davis, Littlecote North Street, Northam, North Devon.
MacGregor, Dayton, Cincinnati, Ohio   1 Wood. Kop gemerkt: 'Tommy Armour - Reg.No. 4151 Model TDA-41'. De stok dateert van tussen 1935 en 1937.
Chas Mitchell (?)   Niblick. Kop zeer vaag gemerkt als boven.
Tom Morris Sr., St. Andrews (1821-1906)   De shop is na zijn dood voortgezet en bestaat ook nu nog.
Mashie. Kop gemerkt: 'Special Tom Morris St. Andrews' en 'T.S.St.A.reg, Trade Mark + pijp. Deze mashie is kennelijk gemaakt door Tom Stewart en verkocht in de shop van Tom Morris. Er bestond een goede relatie tussen die twee.
Putter. ('Gem Putter'). De kop is gemaakt door Robert Condie. Kop gemerkt: 'Tom Morris St. Andrews Gem Putter', alsmede het bloemetje van R. Condie.
Onbekend   Putter (Tom Morris Model). Merkwaardig patroon van oorpsronkelijk ingelegde benen, punten en gekleurde lijnen op de kop. 19e eeuws.
Bulger Driver. Alleen gemerkt 'Special'. Laat 19e eeuws.
William Park Sr. (1834-1903), Musselburgh   Werkzaam als club- en cleekmaker van 1854-1888. Willie Park Sr, zijn zoon Willie en A.J. Ife zijn de enige drie professionals geweest die zelfs de koppen van hun ijzers zelf smeedden.
Cleek. Kop gemerkt: 'W. Park Maker Musselburgh'. Shaft gemerkt: 'Wm Park'.
Track Iron. Kop gemerkt: W. Park Musselburgh'. Shaft gemerkt: 'Wm Park'.
Hugh Philp (1782-1856), Cameron, Fife/St. Andrews   Play Club (replica). Deze replica is gemaakt naar een origineel in het bezit van David I. Stirk in Barnstaple, Devon, door E. Davis, Littlecote North Street, Northam, North Devon. Het type is van ca 1825.
Philp/Forgan (1852/56)   Putter (replica).
Ben Sayers, North Berwick   3-Wod. Kop gemerkt: 'Ben Sayers Gruvsol RD. 71000'.
The 'Scot'   Putter. Koperen kop gemerkt als boven.
F.G. Shilling, Isle of Wight   Children's Spoon. Kop gemerkt: 'F.G. Shilling Sandown I(sle) o(f) W(ight).
Spalding, U.S.A.   2-Iron. Kop gemerkt: 'Spalding Autograph Robert T. Jones Jr'. Ca 1935
The Standard Golf Co., Sunderland, England (founded by Sir William Mills)   Putter. Kop gemerkt als boven en voorts: 'Mills Patent D.3256 Registered No. 602519 U.S. Design-Patent No. 43885 The New 'Mills' Ray Model Medium Lie 9 ozs 14 drs'.
Tom Stewart Sr, Carnoustie - Tom Stewart Jr (1861-1931), St. Andrews   Jigger. Kop gemerkt: 'T. Stewart Maker St. Andrews + pijp etc.'.
In 1973 is de gebroken shaft vervangen door Laurie Auchterlonie, hetgeen ook in de shaft staat. De Jigger is van ca 1920.
Angus Urquhart, Arbroath   Cleek. Kop gemerkt: 'Angus Urquhart Arbroath'.
Robert Winton ( 1862-1926), Montrose   Iron. Deze stok is gemaakt in hun tweede fabriek in East Acton in Londen.
Niblick. Kop gemerkt: 'Ruit - 7 - Made in London England', eveneens uit East Acton, en voorts: A.J. Ife The Hague Holland'.
Wright and Ditson (1892 under Spalding), U.S.A.   Mashie/6. Kop gemerkt: 'Bee Line 6 Mashie 25/26 yards Loft 1 1/4 Medium Lie' en voorts: 'H.W.L. King Zandvoort'.
J. Youds   Putter. Kop gemerkt: 'J. Youds'.
     
     
jump to index    
jump to top    
     
Prenten- en schilderijen  
Jacques Aliamet (1726-1788)   gravure 'Les Amusements de l'Hiver' (niet ingekleurd)
Anoniem   kopergravure: 'De Kolver' - 1841
Anoniem   doek: 'Op de wal agter Ste Marye'
Jacques Bacheley (1712-1781)   gravure 'Vue de Leyden, Ville de Hollande sur l'ancien Lit du Rhin' - 1752
Jacques Philippe le Bas (1707-1783)   gravure: 'Winter Gesicht van de Schie bij de Stad Delft' (niet ingekleurd)
Jacques Chereau (1688 of 1694 - 1776)   kopergravure-opticaprent: 'HYVER - Vue de Santvliet, village de Hollande' - ca. 1750
Jacob de Gheijn II (1565-1629)   ets: 'Winterlandschap met colfspelers en schaatsers'
Fritz Hanfstaengl   litho: 'Holländische Winterlandschaft' (niet ingekleurd)
Jan Luyken (1649-1712)   houtsnede: 'De Kolf' - 1712
Jan Casper Phlips   gravure: 'Kolfbaan met vier spelers en toeschouwers' - ca. 1750
Jacques Stella (1596-1657)   gravure: 'La Crosse' - ca. 1645
Jan van de Velde (1593-1641)   ets: 'De Jaarmarkt, fruit- en groentehandelaren'
     
     
jump to index    
jump to top    

 

colouredscrollbar