Webmuseum Colf & Kolf
Click for large image

sk_.jpg

Schotse kliek, 1650 - 1700

Schotse kliek

Door Adviesbureau IDDS bv opgegraven uit de '3e vulling' van een waterput op de hoekvan de Groenesteeg en het Lakenplein te Leiden. Op grond van nevenvondsten wordt de kliek archeologisch gedateerd in de periode 1650 - 1750.

Bij de Hollandse Meesters uit de Gouden Eeuw is een dergelijk kliek een aantal keren afgebeeld in de periode 1600 - 1700; bij enkele epigonisten zelfs tot 1750.
Het gedicht 's Amsterdammers Winter van Johan Six van Chandelier, waarin een Schotse kliek wordt beschreven, dateert uit 1657.

De grootste overeenkomst van de onderhavige kliek wordt gevonden op de 'protestantse versie' van het schilderij Sinterklaasfeest door Jan Steen uit ca. 1658 (zie: http://www.colf-kolf.nl/1450-1700_hr/0244.tif). (Ook andere schilderijen en het gedicht kunnen worden teruggevonden in dit webmuseum.)

Esdoornhout (Acer spec.). Esdoornhout is licht van kleur, maar de kliek is verkleurd tot donkerbruin. Het hout is gemakkelijk te bewerken, goed af te werken, tamelijk sterk, maar niet erg duurzaam (klasse 5). Omdat esdoorn in de 17e-eeuw niet voorkomt in Schotland is hoogstwaarschijnlijk dat de kliek in Nederland is vervaardigd van (eveneens waarschijnlijk) van Nederlands hout. Dendrochronologisch onderzoek is voor esdoornhout niet mogelijk. Jaarringanalyse en houtkernanalyse zijn niet uitgevoerd.

De slof bevat drie boorgaten door en door, die zijn opgevuld met loodstiften van ca. 5 mm doorsnede. In de rechter flank van de slof bevindt zich een rechthoekige uitsparing waar waarschijnlijk lood in gezeten heeft die door de loodstiften vast werd gehouden.

Totale lengte van het artefact: 24 cm. Lengte van de zool: 17,5 cm (en dus beduidend groter dan een lood/tinnen slof). Grootste breedte: 7,1 cm.

De slagzijde vraagt om een rechtshandige speler en maakt een hoek van 95° met de zool (zodat de bal een lift krijgt bij de slag). De stok is bevestigd onder een hoek van 125° - 130° met de zool (zodat aangenomen moet worden dat de stok iets langer is dan van een lood/tinnen stok en met een Schotse kliek verder van het lichaam wordt gespeeld. Afbeeldingen lijken dit te bevestigen.).

De kliek vertoont weinig gebruikssporen. Op de aanhechtingsplaats voor de stok zijn touwafdrukken zichtbaar (vergl. kliek op Sinterklaasfeest van Jan Steen). Ook is op de aanhechtingsplaats een knoest zichtbaar die licht is ingescheurd (tijdens het vriesdrogen?)

Zie ook
• Het gedicht 's Amsterdammers Winter uit Poësy door Johan Six van Chandelier (1657)

Literatuur (bij Publicaties in dit webmuseum)
• Schotse kliek, als excerpt uit een interne notitie van IDDS bv, door Yvonne van Amerongen
• 'Schotse kliek', een bijzondere vondst in de bodem van Leiden, door Do Smit
• The Schotse kliek, door Iain Forrester. Let op: Naar aanleiding van deze publicatie is vanuit het Verenigd Koninkrijk een tweede Schotse kliek aangemeld afkomstig uit een particuliere collectie. Dit exemplaar is niet geconserveerd en de eigenaar wil geen foto's gepubliceerd hebben.

Verblijfplaats
Het archeologische depot van Leiden

Bron: Yvonne van Amerongen, Do Smit


Webmuseum and Digital Archive Colf & Kolf © Koninklijke Nederlandsche Kolfbond | Koninklijke Nederlandse Golf Federatie